Ecclesiology in Africa

Ecclesiology in Africa

David K. Ngaruiya and Rodney L. Reed, Langham Global Library Carlisle 2024,

413 blz., £ 25,99

Met Ecclesiology in Africa presenteert de Africa Society of Evangelical Theology (ASET) haar negende conferentiebundel, waarin Afrikaanse theologen reflecteren op kerkelijke ontwikkelingen, vraagstukken en uitdagingen in Afrikaanse contexten. De bijdragen zijn grotendeels geschreven door auteurs van Afrikaanse origine of door onderzoekers met diepgaande kennis van het Afrikaanse continent, zoals oud-zendelinge Marike Blok, die in het kader van haar PhD-studie een vrouwenbeweging in Zambia bespreekt.

Westers christendom is een mondiale minderheid

De bundel verschijnt in een tijd waarin het zwaartepunt van het christendom zich onmiskenbaar heeft verplaatst naar het mondiale zuiden. Waar aan het begin van de 20e eeuw nog circa 80% van de christenen in de westerse wereld woonde, is het beeld een eeuw later radicaal veranderd: de kerk in het Westen bevindt zich in een minderheidspositie en de overgrote meerderheid van christenen woont momenteel in niet-westerse landen. Vooral in sub-Sahara Afrika en delen van Azië is het christendom explosief gegroeid, in sommige landen zelfs nog sneller dan de bevolkingsgroei. Deze demografische verschuiving benadrukt de urgentie van theologische reflectie in en met het oog op niet-westerse contexten. Onder verwijzing naar het werk van de bekende West-Afrikaanse theoloog Tite Tiénou benadrukken de samenstellers dat het christendom alleen een toekomst heeft op het Afrikaanse continent, wanneer het diepgaand gecontextualiseerd wordt.

De bundel biedt geen systematisch-theologische ecclesiologie, maar een verzameling essays die voortkomt uit de dertiende jaarlijkse ASET-conferentie, gehouden op

3-4 maart 2023 aan Saint Paul’s University in Nairobi, Kenia. De insteek is multidisciplinair: vanuit bijbelse, historische, systematische en praktisch-theologische perspectieven wordt nagedacht over de leer van de kerk en haar betekenis voor sub-Sahara Afrika. Deze multidisciplinaire benadering levert een rijk palet aan beelden, verhalen en inzichten op, maar komt de samenhang niet ten goede. Een inleidend artikel waarin centrale thema’s van een Afrikaanse benadering van kerk-zijn worden uiteengezet, ontbreekt. Evenzo mist aan het eind van het boek een synthese waarin de verschillende auteurs met elkaar in gesprek worden gebracht. Het afsluitende essay van Joshua Robert Barron doet een poging daartoe, maar zijn beschouwende insteek mist de nodige analytische diepgang.

theologische vragen die uit praktijken opkomen

Opvallend is het relatief geringe aantal bijdragen die expliciet bijbels-theologisch van aard zijn. Hoewel de bundel pretendeert ecclesiologie te benaderen vanuit verschillende theologische disciplines, ligt het accent vooral op contextuele praktijken van kerk-zijn en de theologische vragen die uit die praktijken opkomen. Dit maakt het boek waardevol als venster op actuele kerkelijke ontwikkelingen in Afrika, maar minder geschikt voor wie zoekt naar een diepgravende bijbelse en theologische analyse.

Een belangrijke uitdaging voor de kerk in Afrika is het gegeven dat de Engelstalige en Franstalige werelden min of meer gescheiden opereren. Dit boek reflecteert dit probleem: Franstalige en Portugese landen blijven grotendeels buiten beeld, terwijl juist ook daar levendige en snelgroeiende kerken bestaan. Dit maakt het boek per definitie beperkt. De lezer doet er goed aan zich hiervan rekenschap te geven.

Toch is het boek in zijn fragmentarische opzet ook krachtig. De kerk in Afrika laat zich immers niet vangen in één narratief of model. De ecclesiologie die hier oplicht, is pluriform, dynamisch en contextueel van aard. Juist deze diversiteit maakt Ecclesiology in Africa tot een belangrijke bijdrage aan het mondiale theologische gesprek. Het is geen handboek, maar een verzameling stemmen die samen een levendig beeld schetsen van kerk-zijn in Afrika. Voor wie zich wil verdiepen in de ecclesiologische rijkdom van het mondiale zuiden, vormt deze bundel een onmisbare bron.

Wouter van Veelen, directeur-bestuurder van De Verre Naasten, gepromoveerd op ‘On Being Evangelical and African’ (2024)