Boeken bij de Bijbel

Gids bij de Bijbel.

Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap Haarlem/Antwerpen 2025, 118 blz., € 14,95

De Bijbel in infographics. Het Oude Testament. 

Hillary Thompson, Edward Duffy en Erin Dawson, KokBoekencentrum Utrecht 2025, 127 blz., € 22,99

Bijbel voor beginners. Het Nieuwe Testament met een gids voor jouw geloofsreis.

Nederlands-Vlaams Bijbelgenootschap Haarlem/Antwerpen 2025, 615 blz., € 16,50

De rode draad van de Bijbel. Geen losse verhalen, maar één groot plan van God. 

Raymond R. Hausoul, Gideon Hoornaar 2023, 208 blz., € 18,50

Volgens een recent onderzoek van Gallup Global Research heeft 64% van de christenen in Nederland een Bijbel in huis (en 36% dus niet) en leest 46% van hen nooit in de Bijbel en 9% dagelijks (de rest ergens daar tussenin). Het is duidelijk dat het bijbels analfabetisme z’n duizenden verslaat, ook binnen de kerken. Elke poging om mensen te helpen de Bijbel op te pakken en beter te leren kennen is daarom zeer toe te juichen. En hier hebben we maar liefst vier recente uitgaven die dat doen.

De ondertitel van Gids bij de Bijbel luidt ‘voor iedereen die een oud boek met (piep)kleine letters (iets) beter wil leren kennen’ en dat wordt meer dan waargemaakt. Zowel qua inhoud als qua vorm doet het boek precies wat het belooft, met prachtige overzichten, tijdlijnen en samenvattingen van elk bijbelboek afzonderlijk. En vooral zeer toegankelijk en uitnodigend geschreven; je krijgt vanzelf zin om met de Bijbel aan de slag te gaan. Het boek lijkt me zeer geschikt om cadeau te doen bij doop of belijdenis of bijvoorbeeld bij het verlaten van de basisschool of de zondagsschool.

Waar Gids bij de Bijbel de hele Bijbel behandelt, is De Bijbel in infographics de eerste van een tweeluik, deze keer over het Oude Testament (OT). Het bevat per bijbelboek mooi opgemaakte grafische overzichten en ook over een zevental thema’s. Beide boeken benadrukken dat de Bijbel een boek is waar God doorheen spreekt en dat Hij uit is op een relatie met elk mens. Verder is men terughoudend om de lezer theologisch een bepaalde kant op te sturen. Daarom valt het des te meer op dat De Bijbel in infographics bij het overzicht van Genesis 3 het woord erfzonde gebruikt (het woord zonde komt niet eens in dat hoofdstuk voor, laat staan erfzonde) en het woord Satan. Genesis 3 spreekt alleen over de slang en de satan komt alleen in 1 Kronieken, Job en Zacharia voor. Een vergelijkbaar merkwaardige keuze is die voor de thema’s hemel en hel, die elk twee pagina’s krijgen. Dat zijn toch bepaald geen hoofdonderwerpen in het OT. Waarom die speciaal uitgelicht? Liggen onderwerpen als herder, koning, priester, ballingschap en dergelijke niet meer voor de hand?

voor een geloofsreis

De Bijbel voor beginners bevat, ondanks de misleidende ondertitel die suggereert dat het alleen het Nieuwe Testament (NT) betreft, ook een selectie van teksten uit 25 van de 39 oudtestamentische boeken. Ze worden in de inleiding belangrijk genoemd ‘om Jezus en heel het NT goed te begrijpen.’ Een enigszins arbitraire maar ook wel weer begrijpelijke keuze als je de nadruk op de ‘beginners’ uit de ondertitel legt. Dit boek levert korte, maar heldere inleidingen (op de hele Bijbel en per bijbelboek) en op sommige pagina’s een stukje uitleg en toepassing van de tekst met steeds twee vragen om te bespreken of zelf op door te denken. De vele tekstverwijzingen helpen de samenhang te zien en nodigen uit om door te bladeren en verder onderzoek te doen. Zo heeft het ook iets van een studiebijbel, al ligt daar niet de nadruk op. Die ligt op de ‘geloofsreis’ waar de ondertitel over spreekt, waarmee de samenstellers beogen dat het boek helpt ‘om Jezus beter te leren kennen, het grote verhaal van de Bijbel te leren kennen en het met steeds meer vertrouwen aan jouw leven te verbinden.’ Ook dit boek lijkt me zeer geschikt om cadeau te doen bij doop of belijdenis of bij het verlaten van de (zondags)school.

Wie nog wat meer dit grote verhaal en de rode draad ervan wil leren kennen, kan terecht in het boek van Raymond Hausoul. Hij vertelt als het ware de hele Bijbel na met veel illustraties en behulpzame overzichten en een flinke dosis humor. Zo laat hij ook twee (ondeugende) houtwormen op de ark toe, komt Nimrod langs als ‘de Bob de Bouwer van die tijd’ en fungeert David als ‘een rustgevende playlist’ voor Saul. Niet altijd zijn de woordspelingen goed gekozen (bv. de Messias als kers op de taart van Gods wereldrijk), maar over het algemeen ontlokken ze een glimlach en een enkele keer een schaterlach. Het is een prestatie om in je eentje zo’n project vorm te geven, maar Hausoul is niet alleen goed thuis is de Bijbel en in de bijbelwetenschappen, maar ook in de breedte van de theologie. Ook de geoefende bijbellezer krijgt doorkijkjes en achtergrondinformatie die nieuw zijn.

bijbellezen met een glimlach

De nadruk in dit boek ligt vooral op de historische en verhalende stof. De profeten en de psalmen komen er daarom in het OT wat bekaaid af. Bij het NT valt op dat Hausoul niet kiest om het verhaal van Jezus uit een evangelie na te vertellen, maar door elkaar uit alle vier de evangeliën te putten, wat meer een pragmatische keuze lijkt dan een bewust harmoniserende. Handelingen komt vervolgens uitvoerig aan de orde, maar dan wordt in een keer de sprong naar Openbaring gemaakt, waarbij in enkele pagina’s eigenlijk alleen de laatste twee hoofdstukken aan de orde komen. Aan de brieven wordt een zin gewijd: ‘In latere jaren zal Paulus nog verschillende brieven aan allerlei kerken zenden, die de christenen grotendeels verzamelen’. Dat is wat mij betreft te karig. De auteur had toch op zijn minst (hij is daar goed in!) een mooi overzicht kunnen maken van alle brieven met auteurs, lezers en korte inhoud of iets dergelijks.

Maar ik klaag niet, want bij alle schaarste aan bijbelkennis worden ons hier ineens maar liefst vier uitgaven aangeboden die van die schaarste een overvloed kunnen maken. Hier geldt beslist: tolle lege!

Teun van der Leer, docent en onderzoeker Baptistenseminarium, VU Amsterdam